|
Belli tip diferansiyel denklemlerin, belli şartlar altιnda bir çözümlerinin mevcut olmasιnιn ispatι, diferansiyel denklemler teorisinde varlιk teoremi konusunu teşkil etmekte olup, bu da, ilk olarak 1820 ile 1830 yιllarι arasιnda, Fransιz matematikçi A.L. Cauchy tarafιndan tesis edilmiş ve daha sonra gelenler tarafιndan geliştirilmiştir.
Newton ve Diferansiyel Denklem
Íngiliz matematikçi Newton (1642-1727), diferansiyel denklemler üzerindeki çalιşmalarιna 1665 yιlιnda başlamιştιr. 1671 yιlιnda yayιnladιğι bir makale ile, diferansiyel denklemleri 3 ayrι sιnιfta göstermiştir. Bunlar:
Birinci Sιnιf Diferansiyel Denklemler: Bu sιnιfa ayιrdιklarι, dy/dx tipinde olanlardιr. Burada y, xin bir fonksiyonudur veya bunun tersi de söz konusudur.
Íkinci Sιnιf Diferansiyel Denklemler: Bu sιnιfa ayιrdιklarι, (dy/dx) = f(x,y) tipinde olanlardιr.
Üçüncü Sιnιf Diferansiyel Denklemler: Bu sιnιftaki diferansiyel denklemler ise, kιsmi diferansiyel tipinde olanlardιr.
Leibniz ve Diferansiyel Denklem
Alman filozof ve matematikçi Leibniz (1646-1716), diferansiyel denklemler üzerine çalιşmalarιna 1673 yιlιnda başlamιştιr. Bu konudaki çalιşmalarιnι, 1684 ile 1686 yιllarι arasιnda yazdιğι Aklaerudilorum adιnda bir eseri ile ortaya koymuştur.
Leibnizin bu eseri, yayιnlandιğι yιllarda Almanyada gereken ilgiyi görmemiştir. Fakat, Ísviçrede, Jaques ve Jean Bernouilli kardeşler tarafιndan, ilgiyle incelenmiştir. 1690 yιlιnda, Jaques Bernouilli bu konuda önemli bir eser yayιnlanmιştιr. Yine aynι yιllarda; Leibniz ve Bernouilli kardeşler tarafιndan, diferansiyel üzerinde önemli araştιrmalar yapmιşlardιr. Yeni çözüm yollarι geliştirmişlerdir. Leibniz 1691 yιlιnda; f (x,y) = f (x.g (y)) şeklinde olan diferansiyel denklemin çözümünü yapmιştιr.
Euler ve Diferansiyel Denklem
Alman matematikçi Leonard Euler (1707-1783), 1728 yιlιnda, diferansiyel denklemler üzerinde geniş çalιşmalar yapmιştιr. Diferansiyel denklemlerin derecesini düşürme yöntemlerini geliştirmiştir. Seri çözümleri:
(1-x4)-1/2dx + (1-y4)1/2dy = 0
şeklinde olan Abelin teoreminin cebirsel çözümünü bulmuştur. Bu çözüm, eliptik fonksiyonlarda önemli rol oynamιştιr.
Eulerin Denklemi
ai ler sabit olmak üzere, denklemin genel şekli:
a0xnyn + a1xn-1yn-1 + ... + an-1 xy + an = q(x)
olan bu denklem, yye ve türevlerine göre lineerdir, fakat katsayιlar değişkendir.
|